فهرست مطالب

فصل اول

1-1- تاريخچه بهران....................................................................................................................................... 1

1-2- كليات عملكرد شركت نفت بهران.................................................................................................... 2

1-2-1- واحد استخراج مواد آروماتيك توسط حلال فورفورال.......................................................... 2

1-2-2- واحد موم زدايي توسط حلال تولوئن و M.E.K.................................................................... 2

1-2-3- واحد تصفيه توسط گاز هيدروژن.............................................................................................. 2

1-2-4- واحد توليد ضد يخ......................................................................................................................... 3

1-2-5- واحد توليد واكس كم روغن........................................................................................................ 3

1-2-6- واحد پايلوت...................................................................................................................................... 3

1-2-7- واحد تسهيلات ............................................................................................................................... 3

1-2-8- واحد آزمايشگاه................................................................................................................................ 4

1-2-9- واحد پژوهش.................................................................................................................................... 4

1-2-10- واحد ظرفسازي و پركني............................................................................................................ 5

1-2- 11- لوبكات............................................................................................................................................ 5

فصل دوم

2-1- مقدمه....................................................................................................................................................... 6

2-2- ساخت روغن پايه از برش مواد نفتي ............................................................................................ 7

2-2-1- تقطير.................................................................................................................................................. 7

2-2-2- تصفيه و پالايش شيميايي............................................................................................................ 7

2-2-3- آسفالت گيري................................................................................................................................... 7

2-2-4- موم گيري.......................................................................................................................................... 7

2-3- تقطير نفت خام..................................................................................................................................... 7

2-3-1- تقطير در فشار (يك اتمسفر)....................................................................................................... 8

2-3-2- تقطير در خلاء ................................................................................................................................ 8

2-4- دستگاه هاي تفكيك و تقطير روغن (لوب تاور)........................................................................... 9

2-5- شناخت هيدروكربورهاي روغن پايه................................................................................................ 10

2-5-1- گروه پارافينيك................................................................................................................................ 11

2-5-2- هيدروكربورهاي نفتنيك و مشخصات آنها................................................................................ 12

2-5-3- هيدروكربورهاي آروماتيك و خواص آنها.................................................................................. 13

2-5-4- توزيع هيدروكربورها و انواع روغن پايه.................................................................................... 13

2-6- واحد روغن سازي................................................................................................................................. 16

2-6-1- استخراج مواد آروماتيك ونفتينيك........................................................................................... 17

2-6-1-1- تصفيه با اسيد............................................................................................................................. 17

2-6-1-2- استخراج با فورفورال ................................................................................................................ 18

2-6-1-3- عوامل مؤثر در جداسازي مواد آروماتيكي از لوب كات.................................................... 20

2-6 -1-4- خواص فورفورال ...................................................................................................................... 22

2-6-1-5- دستگاههاي عمده...................................................................................................................... 24

2-6-2- روش هاي ديگر تصيه (حلال گاز هيدروژن)........................................................................... 25

2-6-3- عمليات آسفالت گيري................................................................................................................... 26

2-6-4- عمليات موم گيري.......................................................................................................................... 27

2-6-4-1- كارخانه موم گيري..................................................................................................................... 28

2-6-4-2- خواص حلال ( MEX و تولوئن)........................................................................................... 29

2-6-4-3- عوامل مؤثر در كيفيت و كميت محصول............................................................................. 30

2-6-4-4- دستگاه هاي عمده ................................................................................................................... 33

2-6-4-5- روش موم گيري با اوره ........................................................................................................... 34

2-6-4-6- روش هيدروكراكتيگ................................................................................................................ 34

2-7- توليد روغن از طريق تصفيه دوم...................................................................................................... 34

2-7-1- روغنهاي مصرف شده ................................................................................................................... 35

2-7-2- ناخالصي هاي موجود در روغن مصرف شده............................................................................ 35

2-7-3- روشهاي معمول احياء روغنهاي مصرف شده.......................................................................... 36

2-7-4- دستگاه هاي جداسازي گريز از مركز......................................................................................... 36

2-7-5- دستگاه صافي لبه دار..................................................................................................................... 36

2-7-6- تصفيه شيميايي با مواد قليائي و صاف نمودن آن ................................................................ 36

2-7-7- تصفيه با خاك مخصوص............................................................................................................... 37

2-7-8- تصفيه با اسيد سولفوريك............................................................................................................. 37

2-7-9- خنثي نمودن بوسيله آهك و تصفيه با خاك مخصوص....................................................... 37

فصل سوم

3-1- طبقه بندي استانداردهاي روغن...................................................................................................... 38

3-1-1- تعريف روانكاري............................................................................................................................... 39

3-2- شرايط اصلي روان كننده خوب........................................................................................................ 39

3-3- انواع روان كننده................................................................................................................................... 39

3-4- روغنهاي روان كننده نفتي................................................................................................................. 40

3-5- انواع روانكاري........................................................................................................................................ 41

3-5-1- روانكاري با لايه ضخيم ................................................................................................................. 41

3-5-1-1- روانكاري هيدرواستاتيك ........................................................................................................ 41

3-5-1-2- روانكاري هيدروديناميك ........................................................................................................ 42

3-5-2- روانكاري با لايه نازك .................................................................................................................... 42

3-5-3- روانكاري حدي................................................................................................................................. 42

3-5-4- روانكاري خشك............................................................................................................................... 42

3-5-5- روانكاري غلطان................................................................................................................................ 42

3-6- تركيبات ساختار يك روغن صنعتي .............................................................................................. 43

3-6-1- بررسي علل اضمحلال كيفيت روغن......................................................................................... 43

3-6-2- كاهش خصوصيات مواد افزودني................................................................................................. 43

3-6-2-1- كاهش اثر بازدارنده هاي اكسيداسيون................................................................................. 44

3-6-2-2- كاهش ويسكوزيته روغن.......................................................................................................... 44

3-6-2-3- كاهش بازدارنده هاي رنگ زدگي.......................................................................................... 45

3-6-2-4- بازدارنده هاي كف...................................................................................................................... 45

3-7- اصطلاحات روانكاري............................................................................................................................ 46

3-8- آزمونهاي مهم فيزيكي و شيميايي روغنهاي روان كننده.......................................................... 47

3-8-1- ويسكوزيته ....................................................................................................................................... 47

شرح آزمون

3-8-1-1- كاربرد و مزاياي اندازه گيري گرانروي در دماهاي فوق الذكر........................................ 52

3-8-2- شاخص ويسكوزيته ........................................................................................................................ 52

شرح آزمون

3-8-3- نقطه آنيلين...................................................................................................................................... 57

شرح آزمون

3-8-4- دانسيته ............................................................................................................................................. 58

شرح آزمون

3-8-5- عدد خنثي شدن............................................................................................................................. 60

3-8-5-1- عدد اسيدي كل......................................................................................................................... 60

3-8-5-2- TBN............................................................................................................................................. 61

شرح آزمون

3-8-5-3- TAN............................................................................................................................................ 61

شرح آزمون

 

3-8-6- ضريب شكست................................................................................................................................. 61

شرح آزمون

3-8-7- نقطه ريزش....................................................................................................................................... 62

شرح آزمون

3-8-8- نقطه اشتعال ................................................................................................................................... 63

شرح آزمون

3-8-9- نقطه احتراق..................................................................................................................................... 64

شرح آزمون

3-8-10- كف ................................................................................................................................................. 64

شرح آزمون

3-8-11- خوردگي مس................................................................................................................................ 66

شرح آزمون

3-8-12- توانايي تحمل بار ......................................................................................................................... 67

شرح آزمون

3-8-13- مقدار آب ....................................................................................................................................... 68

3-8-14- عدد صابوني شدن........................................................................................................................ 68

3-8-15- خاكستر........................................................................................................................................... 68

3-8-16- نقطه ابري شدن............................................................................................................................ 69

3-8-17- خاصيت امولسيون و دمولسيون .............................................................................................. 70

3-8-18- پايداري در مقابل اكسيداسيون................................................................................................. 70

فصل چهارم

4-1- عمليات فلزكاري .................................................................................................................................. 72

4-2- انواع سيالات عمليات فلزكاري.......................................................................................................... 72

4-2-1- روغن معدني خالص....................................................................................................................... 72

4-2-2- روغن چرب خالص.......................................................................................................................... 72

4-2-3- روغن معدني و چرب مخلوط شده............................................................................................. 73

4-2-4- مخلوط روغن معدني و روغن چرب گوگرد دار شده............................................................ 73

4-2-5- روغنهاي معدني گوگرد دار........................................................................................................... 73

4-2-6- روغنهاي معدني كلردار و گوگرد دار.......................................................................................... 73

4-2-7- روغن معدني كلردار........................................................................................................................ 74

4-3- روغنهاي برش........................................................................................................................................ 74

4-4- روغنهاي حل شونده (روغنهاي امولسيون شونده)....................................................................... 75

4-4-1- امولسيونهاي معدني........................................................................................................................ 75

4-4-2- سيالات نيمه سنتتيك.................................................................................................................. 75

4-4-3- روغنهاي سنتتيك........................................................................................................................... 75

4-5- امولسيفاير............................................................................................................................................... 76

4-6- روغنهاي امولسيون شونده.................................................................................................................. 76

4-6-1- مزاياي روغنهاي امولسيون شونده............................................................................................... 77

4-6-2- معايب روغنهاي امولسيون شونده............................................................................................... 77

4-7- امولسيونهاي شيميايي نيمه سنتتيك............................................................................................ 78

4-7-1- مزاياي سيالات نيمه سنتتيك..................................................................................................... 78

4-8- سيالات سنتتيك.................................................................................................................................. 78

4-8-1- مزاياي سيالات سنتتيك............................................................................................................... 79

4-9- وظايف سيال روانكار............................................................................................................................. 79

4-10- معيار انتخاب نوع سيال عمليات فلزكاري ................................................................................. 79

4-11- سختي اعمال سيالات برش............................................................................................................ 80

4-11-1- اعمال سبك................................................................................................................................... 80

4-11-2- اعمال نيمه سخت........................................................................................................................ 80

4-11-3- اعمال سخت.................................................................................................................................. 81

4-11-4- اعمال خيلي سخت...................................................................................................................... 82

مقاله اي در مورد سيالات برش.............................................................................................................. 93-82

پروژه ....................................................................................................................................................... 102-94

واژه نامه انگليسي................................................................................................................................. 107-103

منابع............................................................................................................................................................... 108

 

 

1-1- تاريخچه شركت نفت بهران:

شركت نفت بهران يكي از بزرگترين توليدكنندگان انواع روغن موتور، روغن هاي صنعتي، مواد اوليه لاستيك سازي و مواد پارافيني مي‎باشد و يكي از سه شركت توليد كننده روغن هاي صنعتي در ايران مي‎باشد كه نقش بسيار مهمي در پيشرفت صنايع كشور بر عهده دارد.

اين شركت در سال 1341 در شهر ري در جنب ساختمان فعلي پژوهشگاه صنعت نفت و با مشاركت بخش خصوصي و تحت امتياز چند مليتي ESSO و وابسته به شركت اكسون و با نام شركت توليد روغن تهران شروع به كار نمود.

در ابتدا اين شركت با دريافت روغن پايه از پالايشگاه آبادان و اختلاط آن با مواد افزودني به توليد روغن موتور مشغول بود ولي در سال 1347 پالايشگاه آن با ظرفيت سالانه 30000 تن روغن پايه آماده بهره برداري گرديده و روغن پايه پس از اختلاط با مواد افزودني مناسب به انواع گوناگون روغن هاي موتور و روغن هاي صنعتي مورد نياز صنايع تبديل مي گردد.

تا قبل از انقلاب اين شركت محصولات خود را تحت آرم ESSO و با نامهاي تجاري كمپاني اكسون آمريكا به بازار عرضه مي گرديد. پس از قطع رابطه با آمريكا برنامه ريزي و سياست گذاري جهت اداره شركت توسط بنياد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامي راساً به عهده گرفته شد و كارها بر پايه مديريتي پويا استوار گرديد. در پي تحولات فوق نام شركت در سال 1363 به پالايشگاه روغن تهران و در سال 1369 همراه با گسترش دامنه فعاليت هاي اصلي شركت به ويژه در زمينه نفت و پتروشيمي به شركت نفت بهران(سهامي عام) تغيير يافت هم اكنون با اجراي برنامه توسعه پالايشگاه و افزايش سطح كيفيت و ظرفيت توليد انواع روغن و ديگر محصولات بالغ بر 100 ميليون ليتر در سال گرديده است. از نظر سود دهي رتبه دوم را در ميان شركت هاي سازمان يافته بنياد مستضعفان و جانبازان داشته است. اين شركت داراي صادرات روغن موتور وكس (WAX) به كشورهاي ايتاليا. روماني، پاكستان و لبنان و … مي‎باشد.

از جمله محصولات ساخته شده در بهران مي‎توان از انواع روغن هاي برش، روغن هاي عمليات ماشين كاري فلزات روغن هاي گريفيت دار براي مصرف در درجه حرارت هاي بالا، روغن هاي كمپرسورهاي پيستوني و … را نام برد. محصولات ويژه براساس سفارش و با توجه به مقدار مورد نياز قابل توليد هستند.

1-2- كليات عملكرد در شركت نفت بهران

خوراك واحد روغن سازي ماده اي بنام لوبكارت است كه يكي از محصولات برج تقطير در خلاء پالايشگاه نفت است. لوبكات بعلت دارا بودن مواد آروماتيك و پارافينيك سنگين نامطلوب و نداشتن مشخصات فيزيكي لازم در سه واحد جداگانه مورد پالايش قرار مي‎گيرد.

1-2-1- واحد استخراج مواد آروماتيك توسط حلال فورفورال

دراين واحد برجي بنام RDC (برج استخراج) از اختلاط لوبكات و فورفورال دو فلز جدا تشكيل مي‎شود. آروماتيكها در فورفورال حل شده و بعلت اختلاف دانسيته ازفلز روغني (رافينيت) جدا مي‎شود. از بالاي برج مخلوط رافينيت و حلال و از پايين برج آروماتيكها (اكستراكت) EXTERACT و حلال خارج مي‎شوند. پس در دو سيستم بازيابي حلال از رافينيت و اكستراكت جدا مي‎شود. رافينيت بعنوان خوراك واحد M.E.X و اكستراكت بعنوان محصول جانبي جهت ساخت روغنهاي صنعتي استفاده مي‎شود.

1-2-2- واحد موم زدايي توسط حلال تولوئن و M.E.K

رافينيت حاصله از واحد فورفورال ضمن اختلاط با مخلوط حلال هاي تولوئن و M.E.K در حلالهاي برودتي سرد شده و كريستالهاي پارافيني سنگين (واكس) تشكيل مي‎شوند. پس مخلوط روغن و حلال ضمن عبور از فيلترهاي خلاء مرحله اول و مرحله دوم از كريستالهاي واكسي تفكيك گشته و جهت بازيابي حلال به سيستم هاي بازيابي هدايت مي گردند.

محصول به دست آمده خوراك واحدها يدرو بوده و فوم حاصله پس از كاهش درصد روغن بعنوان پارافين ‌و نمونه به بازار عرضه مي گردد.

1-2-3- واحد تصفيه توسط گاز هيدروژن

محصول بدست آمده از واحد M.E.K ضمن اختلاط با هيدروژن در فشار و درجه حرارت بالا وارد راكتور شده و از نظر رنگ و ثبات حرارتي بهبود مي يابد. در اين واحد مواد ناخواسته بوسيله واكنش شيميايي از روغن جدا شده و تركيبات غير اشباع به تركيبات اشباع تبديل مي گردند. محصول بدست آمده از اين واحد بعنوان روغن پايه جهت ساخت انواع روغنهاي موتور و صنعتي بكار مي رود.

در اين واجد جهت تأمين مشخصات فيزيكي مورد نظر مطابق با استانداردهاي جهاني و براي توليد انواع مختلف روغن هاي موتور صنعتي با توجه به نوع روغن توليدي روغن پايه با مواد افزودني مناسب مخلوط مي گردند.

1-2-4- واحد توليد ضد يخ

شركت نفت بهران در حال حاضر دو نوع ضد يخ به كمك 2000 تن در سال و با سطح كيفيت با استانداردهاي ملي ايران 338 بنام ضد يخ و ضد جوش بهران بهمن با استانداردهاي جهاني BS- 6580 انگلستان بنام بهران پلور را توليد و به بازار عرضه مي نمايد.

1-2-5- واحد توليد وكس كم روغن :

اين شركت به منظور بهبود كيفيت و پاسخگويي به نياز صنايع و طرح توليد واكس كم روغن بطريق تعريق و همچنين رنگبري از واكس را در دست اجرا دارد. ظرفيت توليد اين واحد تا پايان سال 1378 به 3000 تن در سال افزايش يافته است.

1-2-6- واحد پايلوت :

شركت نفت بهران طرح رنگبري روغن جهت استفاده در صنايع غذايي، دارويي، شيميايي و نساخي را در دست مطالعه و بررسي دارد كه اين تحقيقات در حد پايلوت به نتيجه مطلوب رسيده است.

1-2-7- واحد تسهيلات (توليد آب، بخار، هوا و برق)

وظيفه تأمين تسهيلات مورد نياز از واحدها از قبيل آب صنعتي آب سرد ، بخار ، هوا، برق و سوخت را واحد تسهيلات جانبي به عهده دارد. آب پالايشگاه در حال حاضر به ميزان متوسط 25 مترمكعب در ساعت از خط لوله آب شهري پالايشگاه تهران تأمين مي‎شود. آب نرم (آب معدني) توسط 4 مخزن سختي گير با توليد متوسط 20 متر مكعب در ساعت توليد مي‎شود و جهت سرد كردن آب برگشتي از واحد ها، 4 برج خنك كننده وجود دارد كه اغلب 2 و يا 3 برج در سرويس مي‎باشد.

براي تأمين بخار فشار بالا از 4 رنگ بخار با ظرفيت اسمي 68 تن در ساعت استفاده مي‎شود و از كندانس برگشتي از واحدها بخار فشار پايين توليد مي‎شود. اين بخار در كوره رافينيت واحد فورفورال به بخار مافوق گرم تبديل شده و به مصارف مورد نظر مي رسد.

وظيفه توليد هوا در پالايگشاه به عهده 4 دستگاه كمپرسور به ظرفيت كل اسمي SCEM 1500 مي‎باشد مصرف هوا شامل هوا جهت وسائل ابزار دقيق مصارف واحد مي‎باشد.

برق پالايشگاه از دو منبع برق شهر و نيروگاه تأمين مي‎شود. حدودا 1300 كيلو وات از برق شهر و 1475 كيلو وات از واحد نيروگاه مصرف ميگردد.

1-2-8- آزمايشگاه:

بطور كلي آزمايشاتي كه د ر آزمايشگاه انجام مي‎شود به دو دسته عادي و ويژه تقسيم مي گردند. آزمايشات عادي كه بر روي روغن پايه و محصولات انجام مي‎شود شامل مشخصات فيزيكي از قبيل رنگ مقدار آب، چگالي، گرانروي، كف، نقطه ريزش، نقطه اشتعال و خاصيت جدا شدن از آب در روغن هاي هيدروليك مي‎باشد و آزمايشات ويژه كه عموما توسط قسمت كارشناسي آزمايشگاه انجام مي‎شود مشخصاتي مانند T.B.N (عدد كل قليايي) اندازه گيري مقدار روي و خاكستر باقي مانده مي‎باشد. اين قسمت در زمينه سرويس دادن به ساير قسمتهاي شركت نيز فعاليت دارد.

1-2-9- آزمايشگاه پژوهشي:

اين قسمت در ساخت محصولات جديد ارتقاء كيفيت محصولات ساخت نمونه هاي جديد با نمونه روغنهاي خارجي مورد مصرف در صنايع بهبود پروسس شييميايي و ارائه خدمات كارشناسي غير روتين به داخل و خارج كشور فعاليت دارد. اين واحد تحت مديريت بازاريابي و فروش فعاليت مي نمايد.

از ديگر فعاليتهاي واحد پژوهش مي توانيم به ارائه محصولات خاص كه در صنايع مصرف خاصي دارد و همچنين راه يافتن راه كارها و فرآيندهاي جديد براي توليد محصولات اشاره مي‎كند.

 

 

1-2-10- واحد ظرفسازي و پركني

ضد يخ و روغن هاي صنعتي و موتور توليدي در قسمت مخلوط كني با توجه به توانايي ظرفسازي و پركني در زمينه ساخت ظروف و خطوط پركن موجود در ظروف دراين قسمت بسته بندي شده و به بازار عرضه مي‎شوند.

1-2-11- لوبكات Lobcut :

پس از اينكه ته مانده برج خلاء را در قسمت آسفالت زدايي پالايشگاه از آسفالت عاري كردند به عنوان خوراك ورودي براي اين چرخه صنعتي آورده مي‎شود كه به اين خوراك اصطلاحاً لوبكات گفته مي‎شود.

اين برش داراي مواد Ar ، نفتينيك، هيدروكربن هاي اشباع نشده و پارافينيك ها مي‎باشد.

اين خوراك ورودي را بر حسب ويسكوزيته سينماتيك آن در به دسته هاي مختلف تقسيم بندي مي كنند و لوبكات را به وسيله يك ضريب نشان دهندة مقدار ويسكوزيتة آن است نشان مي دهند مانند لوبكات 36 ، لوبكات 32، لوبكات 55.

رنگ لوبكات بستگي به هيدروكربن هاي Ar دارد. هر چه مقدار آروماتيك بيشتر باشد رنگ لوبكات تيره تر است بعضي اوقات لوبكات ورودي از لحاظ رنگ در رنج وسيعتري تغيير مي‎كند كه براي منظور روغن سازي مناسب نيست كه در اين حالت ابتدا آن را تقطير كرده بعد جداسازي را انجام مي دهند تا لوكات مورد استفاده در روغن سازي به دست آيد. بعد از اينكه لوبكات وارد پالايشگاه شد برحسب درجه اي كه دارند در تانك هاي بزرگي ذخيره مي‎شوند. به علت بالا بودن ويسكوزيته بايد هميشه گرم نگه داشته شود. براي اين منظور در داخل مخازن لوله هايي تعبيه شده است كه بخارات از داخل آنها رد مي‎شود كه باعث انتقال حرارت مي‎شود. از لحاظ رعايت مسائل ايمني و جلوگيري از آتش سوزي روي مخازن لوبكات را به وسيله گاز خنثي مي پوشانند تا از تماس هوا با ماده نفتي جلوگيري كند.

 

 

 

2-1- مقدمه

آنچه كه امروزه تحت نام روغن جهت روانكاري و يا كاربردهاي مخصوص ديگر همچون هيدروليك سيستم هاي حرارتي، عايق الكتريكي و يا برش فلزات به كار مي رود مي بايد داراي خصائص عديده اي باشد.

مشخصه هاي عمومي كه هر روغني بايد داشته باشد همان مشخصه هاي اصلي است كه ابتدا مد نظر بوده مثلا اصطكاك قطعات را به منظور حركت دو قطعه كاهش دهد ويا اينكه حرارت حاصل در سيستم كه بطرق مختلف بوجود مي‎آيد تحمل به نوعي برطرف نمايد و يا اينكه به نحوي آب بندي ايجاد كند كه از نفوذ ذرات خارجي جلوگيري نموده و يا برعكس ذرات ريزي كه از سائيدگي حاصل مي‎شود از محل شركت دو قطعه برداشته و از محيط عمل خارج نمايد.

وليكن تعدادي از مشخصه ها خيلي اختصاصي است و بستگي به نوع عملكرد آن دارد مثلا روغنهايي كه در تراشكاري بكار مي رود و بايد آب بخوبي مخلوط شده و از اكيسد شدن قطعات بسيار داغ فلزي در مجاورت هوا و آب جلوگيري به عمل آورده و ضمناً عمر متغير برش را بهبود بخشد.

به منظور ساخت يك روغن كه بتواند كليه مشخصات لازم را برحسب عملكرد داشته باشد دو ماده اصلي به نام روغن و يا به مواد افزودني را با يكديگر مخلوط مي نمائيم.

روغن پايه ماده اي است نفتي و يا سنتتيك synthetic (مصنوعي) كه در حدود 95-90 درصد روغن را بر حسب نوع روغن تمام شده تشكيل مي‎دهد (در بعضي موارد از اين مقدار كمتر است) و مي‎توان نيازهاي يك روغن را تا حدودي بر حسب آن عملكرد برطرف نمايد.

ركن اساسي هر روغن تمام شده ماده اي به نام روغن پايه است و بعد از مخلوط شدن با مواد ديگر تبديل به روغن محصول مي گردد.

براي تهيه اين ماده در حال حاضر سه راه وجود دارد كه عبارت است از استفاده از برش مواد نفتي، تصفيه روغنهاي مصرف شده و تهيه مصنوعي آنها (سنتتيك) كه در فصول بعدي به تفصيل به روشهاي تهيه آنها خواهيم پرداخت.

مواد افزودني تعدادي مواد شيميائي با تركيبات مخصوص است كه افزودن آنها به مقدار معين به روغن پايه خواص روغن را ترميم و تصحيح نموده و علاوه بر آن تعدادي مشخصه مخصوص كه درروغن پايه وجود ندارد و يا ضعيف مي‎باشد به مجموع روغن مي‎دهد.

2-2- ساخت روغن پايه از برش مواد نفتي

اين نوع روغن هاي پايه كه امروزه اكثراً مورد مصرف قرار مي‎گيرد از نفت خام و بر طبق مراحل زير حاصل مي گردد.

2-2-1- تقطير

به منظور تنظيم يك برش خاص نفتي كه گرانروي ونقطه اشتعال معيني داشته باشد.

2-2-2- تصفيه و پالايش شيميائي:

در طي اين عمليات مشخصه تغييرات گرانروي بازاء تغير درجه حرارت تصحيح شده و ضمناً عمر روغن افزايش مي يابد.

2-2-3- آسفالت گيري:

اين عمليات كه بر روي ته مانده از برج تقطير در خلاء صورت مي‎گيرد مشخصه عملكرد روغن در درجه حرارت هاي مختلف را بهبود مي بخشد.

2-2-4- موم گير:

كه مشخصه روغن را در درجه حرارت پائين تصحيح و تغيير مي‎دهد.

2-3- تقطير نفت خام

اولين مرحله اي كه بر روي نفت خام صورت مي‎گيرد تقطير است.

نفت خام كه از چاه استخراج مي گردد ابتدا تحت عمليات جداسازي مواد سبك و گوگردي قرار مي‎گيرد تا جهت انتقال به پالايشگاه ها آماده و مناسب باشد.

نفت خام پس از اين مرحله توسط تلمبه ها و سيستم مخصوص به مخازن پالايشگاه وارد مي‎شود.

جداسازي مواد نفتي بر مبناي اختلاف نقاط جوش آنها مي‎باشد بدين ترتيب كه اگر نفت خام را تا درجات بالا گرم كنيم كه كليه ماد آن بخار شود و بعد به تدريج سرد نمائيم به ترتيب مواد از سنگين به سبك شروع به تقطير نموده و تا زماني كه به درجه حرارت محيط اطراف بر سيم كليه مواد (غير از گازهاي خيلي سبك) مجدداً به صورت مايع در خواهند آمد.

بر اين اساس نفت خام را در پالايشگاه تحت عمليات تقطير (در فشار و تعويض خانه ها يا در خلاء) به ترتيب زير قرار مي دهند.

2-3-1- تقطير در فشار (يك اتمسفر)

نفت خام تا درجه حرارت 600 الي 650 درجه فارنهايت حرارت داده مي‎شود تا جهت جداسازي برشهاي گوناگون به برج تقطير در فشار اتمسفر وارد شود اگر اين درجه حرارت بيشتر گرم شود امكان تجزيه مواد نفتي مي‎باشد.

برج تقطير داراي تعدادي سيني فلزي سوراخ دار مي‎باشد كه اجازه مي‎دهد بين مايع تقطير شده كه از بالا به پائين مي ريزد و بخار مواد نفتي كه در حال بالا رفتن است تبادل انرژي (حرارت) و جرم انجام گرفته و به صورت تعادل در آيد. مضافاً به اينكه توسط وسائل كنترل كننده سعي مي گردد درجه حرارت سيني ها بر حسب نقطه جوش مواد نفتي ثابت نگهداري شود تا همان مواد نفتي بخصوص برروي آن تقطير و برحسب نياز و طراحي خارج گردد.

انواع رايج سيني هاي يك برج از نوع فنجاني سوراخ دار، شير دار مي‎باشد.

در طي اين عمليات نفت خام تبديل به برش هاي زير مي گردد.

- برش مواد سبك شامل گازهاي سبك، گازهاي آشپزخانه، بنزين سبك و سنگين

- برش نفتا

- برش نفت سفيد

- برش گازوئيل

- ته مانده برج تقطير در اتمسفر

2-3-2- تقطير در خلاء:

ته مانده برج تقطير در فشار اتمسفريك داراي موادي است كه لازم است مجدداً تحت عمليات تقطير قرار گيرد ولي همان طوري كه قبلاً ذكر گرديد براي تقطير اين باقيمانده لازم است درجه حرارت از 700 درجه فارنهايت بالاتر رود.

در چنين درجه حرارتي قبل از آنكه مواد شروع به تبخير نمايند تعدادي مواد نفتي تجزيه خواهند شد (شكست مولكولي حرارتي) و بدين لحاظ نمي توان آنها را از يكديگر جدا نمود.

براي جداسازي اين مواد بر مبناي نقطه جوش از خاصيت تقليل نقطه جوش در اثر تقليل فشار استفاده و تقطير در شرايط خلاء صورت مي‎گيرد و بدين سبب ديگر لازم نخواهد بود، كه درجه حرارت را بالاتر برد.

در عمل ته مانده برج تقطير را بدون آنكه مخازن بين راه داشته باشد در يك كوره مجدداً گرم نموده و به برج تقطير در خلاء وارد مي نمايند و همان طور كه ذكر شد مواد نفتي كه بخار شدن در شرايط فشار اتمسفر احتياج به درجه حرارت بالاتر از 700 تا 800 درجه فارنهايت داشتند اينك در تحت شرايط خلاء در زير حرارت 700 درجه فارنهايت شروع به بخار شدن مي نمايند.

برش هاي زير از اين برج حاصل مي‎شود:

- گازهاي سبك كه جهت سوخت در كوره هاي پالايشگاه مصرف و يا در مشعل پالايشگاه سوزانده مي‎شود.

- مواد سبك نفتي كه مشخصات معيني ندارد و در كوره ها به عنوان سوخت معمولي مصرف مي‎شود.

- گازوئيل سنگين

- خوراك دستگاه هاي ايزوماكس

- خوراك دستگاههاي روغنسازي كه بعضي مواقع به عنوان سوخت مصرف مي گردد (لوبكات)

- ته مانده برج تقطير در خلاء كه خوراك دستگاه هاي آسفالت گيري و توليد برايت استاك است و در غير اينصورت به مصرف سوخت مي رسد.

2-4- دستگاه هاي تفكيك و تقطير روغن «لوب تاور»

آنچه كه از برج تقطير نفت خام در خلاء به عنوان خوراك دستگاههاي روغنسازي، توليد مي گردد مخلوطي از مواد سبك و سنگين روغن است و مي بايد مجدداً درشرايط دقيقتر تحت خلاء تقطير گردد تا از نظر گرانروي تفكيك گردد.

به همين علت مواد فوق به يك كوره وارد شده و پس از گرم شدن به برج تقطير روغن «لوب تاور» مي رود.

برشهايي كه از اين برج حاصل مي‎شود به شرح زير مي باشد :

- گازهاي سبك و غيرقابل مايع شدن كه در كوره ها و يا مشعل پالايشگاه سوزانده مي‎شود.

- مواد نفتي سبك كه مختصات معيني ندارد و در كوره ها و يا مشعل پالايشگاه سوزانده مي‎شود.

- برش روغن سبك كه براي كنترل مختصات خوراك واحد ايزوماكس عودت مي گردد.

- برش روغن سبك (روغن 10.20) به عنوان خوراك دستگاه هاي روغن سازي مصرف ميگردد.

- برش سنگين كه براي كنترل مختصات خوراك دستگاه هاي ايزوماكس عودت داده مي‎شود.

- برش روغن سنگين (روغن 30.40) كه بعنوان خوراك دستگاههاي روغن سازي مصرف مي گردد.

دراين مرحله قصد مهم در تقطير تنظيم اشتعال و گرانروي مي‎باشد زيرا اين پارامترها در مشخصه و تنوع برش روغن ها تأثير خواهد داشت.

لازم به توضيح است كه دريافت برش 10 و 20 همزمان امكان ندارد و برحسب شرايط تابستاني و زمستاني برشهاي (10.30) و يا (20.40) از اين برج دريافت مي‎شود. نقطه اشتعال يك برش نفتي مستقيما به موادي كه نقطه جوش پائين دارند بستگي دارد وحتي اگر درصد بسيار كمي از اين مواد در برش نفتي وجود داشت باشد تأثير بسزايي در نقطه اشتعال خواهد گذاشت. براي ورغنهايي كه از يك حوزه نفتي مي باشند گرانروي نيز تابعي از نقاط جوش مواد و همچنين جرم مولكولي آنهاست.

درتقطير در خلاء گرانروي پارامتر تعيين كننده است زيرا در اين مرحله تنظيم نقطه جوش بسيار مشكل است.

2-5- شناخت هيدروكربورهاي روغن پايه

اكثر تركيباتي كه در مواد نفتي وجود دارد تركيباتي از هيدروژن و كربن هستند. علاوه بر اين تركيبات كه به نام هيدروكربورها ناميده مي‎شوند تركيبات ديگري نيز كه شامل مقادير جزئي گوگرد، اكسيژن، نيتروژن، هستند وجود دارد.